Πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ενεργειακή κρίση και επιχειρήσεις: Μήπως η πράσινη μετάβαση δεν είναι επιλογή αλλά μονόδρομος;

Η ξαφνική και οξύτατη κρίση εφοδιασμού πετρελαίου και φυσικού αερίου λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή έχει αναδείξει την ευπάθεια του συνόλου σχεδόν της παγκόσμιας της οικονομίας λόγω της εξάρτησής της. Καθώς οι κυβερνήσεις προσπαθούν να περιορίσουν τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης, τόσο στον τομέα του εφοδιασμού όσο και στις τιμές, το ζήτημα της «πράσινης μετάβασης», επανέρχεται στο προσκήνιο - όπως και οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας (πυρηνική και ανανεώσιμες πηγές) και η αποθήκευση.

Στην Ελλάδα, οι τιμές της ενέργειας για τις επιχειρήσεις (και ειδικά για τη βιομηχανία) είναι από τις υψηλότερες στην Ευρώπη, διαβρώνοντας την ανταγωνιστικότητά τους στις διεθνείς αγορές, αλλά και το πορτοφόλι των καταναλωτών που αγοράζουν τα προϊόντα τους.

Σε αυτό το περιβάλλον, η «πράσινη μετάβαση», μακριά από το να είναι μία αφηρημένη έννοια, συνδέεται άμεσα με τον έλεγχο του κόστους, την ανθεκτικότητα της επιχείρησης και τη δυνατότητά της να παραμείνει ανταγωνιστική. Επηρεάζει άμεσα το κόστος λειτουργίας, την πρόσβαση σε χρηματοδότηση και τη δυνατότητα συμμετοχής σε ευρύτερες αλυσίδες αξίας. Αποτελεί πλέον βασική παράμετρο επιχειρηματικής στρατηγικής.

Αξίζει τον κόπο να δούμε τα βασικά σημεία του τι εννοούμε όταν μιλάμε για «πράσινη μετάβαση»:

1. Ενεργειακή αποδοτικότητα και μείωση κατανάλωσης ενέργειας

Για πολλές επιχειρήσεις η πράσινη μετάβαση ξεκινά από τον τρόπο που χρησιμοποιούν ενέργεια, με παρεμβάσεις στην κατεύθυνση του περιορισμού της και της μεγαλύτερης απόδοσης.

Παραδείγματα:

• ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων ή εγκαταστάσεων
• αντικατάσταση παλαιού εξοπλισμού με αποδοτικότερο
• εγκατάσταση φωτοβολταϊκών ή άλλων καθαρών πηγών ενέργειας 
• συστήματα ενεργειακής διαχείρισης και αποθήκευσης

Τέτοιες επενδύσεις συμβάλλουν άμεσα στη μείωση λειτουργικού κόστους και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της επιχείρησης απέναντι σε διακυμάνσεις τιμών ενέργειας. Επομένως, δεν είναι απλώς ένα πρόσθετο κόστος, αλλά μια επένδυση με άμεση οικονομική απόδοση.

2. Βελτίωση περιβαλλοντικού αποτυπώματος της παραγωγής

Η επιχείρηση εξετάζει πώς μπορεί να μειώσει τις επιπτώσεις της δραστηριότητάς της στο περιβάλλον.

Παραδείγματα:

• μείωση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα
• μείωση παραγόμενων αποβλήτων
• περιορισμός κατανάλωσης νερού και άλλων πρώτων υλών
• χρήση πιο βιώσιμων ή ανακυκλώσιμων υλικών

Σε πολλούς κλάδους αυτά συνδέονται και με περιβαλλοντικά πρότυπα, πιστοποιήσεις ή διαδικασίες παρακολούθησης και αναφοράς, που αποτελούν πλέον προϋπόθεση συνεργασίας με μεγάλους πελάτες και διεθνείς αγορές. Μια επιχείρηση που μπορεί να τεκμηριώσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της λειτουργίας της καθώς και αυτό των προϊόντων της, έχει ισχυρότερη θέση απέναντι σε πελάτες που είναι οι ίδιοι υποχρεωμένοι να αναφέρουν τέτοια στοιχεία για τους προμηθευτές τους.

Ταυτόχρονα, μπορεί να επωφεληθεί και από την αυξανόμενη ζήτηση για προϊόντα και υπηρεσίες με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα που φαίνεται να δείχνουν οι καταναλωτές, και ειδικότερα οι νέοι καταναλωτές.

3. Υιοθέτηση μοντέλων κυκλικής οικονομίας

Η πράσινη μετάβαση ενθαρρύνει ένα μοντέλο παραγωγής στο οποίο οι πόροι αξιοποιούνται πιο αποδοτικά και τα απόβλητα μειώνονται.

Παραδείγματα:

• ανακύκλωση ή επαναχρησιμοποίηση υλικών
• σχεδιασμός προϊόντων με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής
• αξιοποίηση υποπροϊόντων παραγωγής
• συνεργασίες με άλλες επιχειρήσεις για την επαναχρησιμοποίηση υλικών

Η υιοθέτηση πρακτικών κυκλικής οικονομίας μπορεί να μειώσει κόστη και να δημιουργήσει νέες πηγές αξίας για την επιχείρηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το απόβλητο μίας επιχείρησης μπορεί να αποτελεί πρώτη ύλη για μία άλλη, κι επομένως να αποφέρει άμεσο κέρδος.

4. Συμμόρφωση με νέους κανονισμούς και απαιτήσεις της αγοράς

Ακόμη και μικρές επιχειρήσεις επηρεάζονται όλο και περισσότερο από:

• περιβαλλοντικούς κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης
• απαιτήσεις βιωσιμότητας από μεγάλους πελάτες και ευρύτερα κριτήρια ESG στις αλυσίδες εφοδιασμού
• ανάγκη παροχής στοιχείων για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα προϊόντων ή δραστηριοτήτων

Η συμμόρφωση λοιπόν δεν αφορά μόνο την αποφυγή κυρώσεων. Αποτελεί όλο και περισσότερο προϋπόθεση για συμμετοχή σε διεθνείς αλυσίδες αξίας και πρόσβαση σε αγορές του εξωτερικού. Για μια εξωστρεφή μικρομεσαία επιχείρηση, αυτό μπορεί να κρίνει όχι μόνο την ανάπτυξη, αλλά και τη δυνατότητα διατήρησης υφιστάμενων συνεργασιών.

5. Πρόσβαση σε χρηματοδότηση και νέες αγορές

Η πράσινη μετάβαση δεν γίνεται μαγικά - απαιτεί κατανόηση του πλαισίου, επιχειρηματική βούληση, και βεβαίως, κεφάλαια. Σε αυτή την κατεύθυνση, υπάρχουν διάφορα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία - κάθε επιχείρηση που έχει αποφασίσει να κάνει το βήμα μπορεί να αναζητήσει το καταλληλότερο για τις δικές της προτεραιότητες.

Ταυτόχρονα όμως, και η πρόσβαση σε χρηματοδότηση άλλων επενδυτικών σχεδίων συνδέεται όλο και περισσότερο με κριτήρια βιωσιμότητας, γεγονός που καθιστά την προσαρμογή των επιχειρήσεων ακόμη πιο κρίσιμη. Αυτό αφορά τόσο ευρωπαϊκά προγράμματα και επιδοτήσεις, όσο και την εγχώρια σταδιακή ενσωμάτωση σχετικών κριτηρίων στην τραπεζική αξιολόγηση και χρηματοδότηση.

Το κόστος της αδράνειας

Αν μια επιχείρηση δεν προσαρμοστεί εγκαίρως, το κόστος δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Μπορεί να είναι άμεσα οικονομικό και στρατηγικό: Υψηλότερα λειτουργικά έξοδα, δυσκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, αδυναμία ανταπόκρισης σε απαιτήσεις πελατών και σταδιακός αποκλεισμός από απαιτητικές αλυσίδες αξίας είναι μερικές μόνο από τις πιθανές συνέπειες.

Με αυτή την έννοια, η πράσινη μετάβαση δεν είναι απλώς μια ακόμη υποχρέωση. Είναι και ζήτημα επιχειρηματικής ευφυΐας και ετοιμότητας.

capital.gr, 6/4/2026