Το ετήσιο ραντεβού στη ΔΕΘ είναι η κατεξοχήν έκφραση της πελατειακής σχέσης που διαχρονικά το πολιτικό σύστημα επιλέγει να διατηρεί με τους ψηφοφόρους. Τους καλοκαιρινούς μήνες αρχίζει σταδιακά να χτίζεται ένα αφήγημα αναμονής και προσδοκίας, ως προς τις παροχές που κάθε φορά θα προσφέρει η ελεήμων κυβέρνηση στους ψηφοφόρους. Με το σταγονόμετρο δίνονται στη δημοσιότητα «αποκλειστικές» πληροφορίες αναφορικά με τα πιθανά νέα μέτρα και τις παροχές.
Έχουμε αποδεχθεί ως φυσιολογικό, κάθε χρόνο, ο πρωθυπουργός μίας ευρωπαϊκής χώρας να εμφανίζεται και να ανακοινώνει προσωπικά δεκάδες μέτρα φορολογικής, κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής. Και βέβαια τα κόμματα της αντιπολίτευσης διαγκωνίζονται ποιο θα προτείνει ακόμα περισσότερα - ενδεχομένως με τη βεβαιότητα ότι δεν θα κληθούν να εφαρμόσουν τις προτάσεις τους σύντομα.
Εκτός βέβαια αν πρόκειται για «το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης», που είδαμε πού μας έβγαλε.
Το σχόλιο αυτό δεν αφορά τις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που ανακοίνωσε η κυβέρνηση. Αφορά τη νοοτροπία που εδώ και δεκαετίες καλλιεργείται στην Ελλάδα: ότι η κυβέρνηση διαθέτει ένα μαγικό ραβδάκι με το οποίο μπορεί να λύσει όλα τα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ψηφοφόροι. Αν ακούσει κανείς ενημερωτικές εκπομπές στους ραδιοφωνικούς σταθμούς, είναι εντυπωσιακά τα πολύ εξειδικευμένα και εντελώς ατομικά θέματα που οι ακροατές ζητούν να λύσουν οι υπουργοί που είναι προσκεκλημένοι.
Ταυτόχρονα, εντυπωσιακή είναι και η ανταπόκριση των υπουργών στα αιτήματα - τουλάχιστον όσο είναι στον αέρα. Το ρουσφέτι, αυτό που εσχάτως ονομάστηκε, σε άψογο οργουελικό newspeak, «πολιτική διαμεσολάβηση», είναι φυσική συνέπεια της νοοτροπίας πελατειασμού που καλλιεργείται διαχρονικά. Κάθε ειδική ρύθμιση δημιουργεί και έναν επιπλέον λόγο να αναζητήσει ο πολίτης κάποιον που θα μεσολαβήσει για να ενταχθεί σε αυτήν. Κάθε εξαίρεση αυξάνει την αξία της πρόσβασης στην εξουσία. Ένα κράτος με απλούς και προβλέψιμους κανόνες περιορίζει και την ανάγκη για τον «πολιτικό διαμεσολαβητή».
Και πολύ συχνά οι εξαγγελίες αφορούν διανομή εισοδήματος σε διάφορες κοινωνικές ή επαγγελματικές ομάδες - με έμφαση στους δημοσίους υπαλλήλους, τους αγρότες και τους πολύτεκνους. Ό,τι επιπλέον έσοδο έχει η κυβέρνηση, το αντιμετωπίζει σχεδόν αυτομάτως ως διαθέσιμο ποσό προς διανομή, μέσα από παροχές, βάουτσερ και επιδόματα. Όμως, η πελατειακή πολιτική βασίζεται ακριβώς στην εξατομίκευση: μία εξαίρεση για έναν κλάδο, ένα επίδομα για μία κατηγορία, μία ειδική ρύθμιση για μία άλλη.
Τι θα προτιμούσα λοιπόν να ακούσω; Θα προτιμούσα μία κυβέρνηση που δεν αναζητεί κάθε Σεπτέμβριο ποιες κοινωνικές ομάδες θα ευνοήσει περισσότερο. Που, αντίθετα, δημιουργεί και διατηρεί σταθερούς κανόνες για όλους, περιορίζει τις εξαιρέσεις και αφήνει πολίτες και επιχειρήσεις να κάνουν τον προγραμματισμό τους χωρίς να περιμένουν την επόμενη υπουργική ανακοίνωση. Που ανακοινώνει ότι το όποιο πλεόνασμα θα διατεθεί για δημόσια αγαθά και υποδομές που αυξάνουν την παραγωγικότητα και διευρύνουν τις δυνατότητες όλων. Και, όταν ο δημοσιονομικός χώρος το επιτρέπει, μέρος του πλεονάσματος να επιστρέφει στην κοινωνία μέσα από μόνιμη μείωση φόρων και εισφορών: το κράτος απλώς να δεσμεύεται να παίρνει λιγότερα (ή τουλάχιστον ότι δεν θα χρησιμοποιεί τον πληθωρισμό για να παίρνει περισσότερα, για παράδειγμα μέσω τιμαριθμοποίησης της φορολογικής κλίμακας).
Θα ήθελα δηλαδή η εκάστοτε κυβέρνηση να μην αντιμετωπίζει τους ψηφοφόρους ως πελάτες, αλλά ως πολίτες.
Ο «πελάτης» αξιολογεί τη σχέση του με την εξουσία με βάση το προσωπικό όφελος: τι πήρα εγώ, τι πήρε η επαγγελματική/κοινωνική ομάδα στην οποία ανήκω, τι πήρε η οικογένειά μου.
Ο «πολίτης» ενδιαφέρεται και για πράγματα που δεν μεταφράζονται άμεσα σε ευρώ στην τσέπη του: αν λειτουργεί η δικαιοσύνη, αν υπάρχει αξιοκρατία, αν τα σχολεία είναι καλά, αν οι θεσμοί λειτουργούν, και βέβαια, αν το κράτος χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τους φόρους που πληρώνει, και πόσο μικρότερη ανάγκη θα έχει να γνωρίζει κάποιον πολιτικό για να κάνει τη δουλειά του.
Athens Voice, τεύχος 1009, 10/9/2026
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου