Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για το 35ωρο αξίζει να συζητηθεί σοβαρά

Στη Naval Group, την εταιρεία που μας πούλησε τις φρεγάτες Belharra, οι εργαζόμενοι εργάζονται 35 ώρες την εβδομάδα.

Το ίδιο και στην Dassault Aviation, από την οποία αγοράζουμε Rafale, στην Thales, με την οποία οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις διατηρούν μακροχρόνια συνεργασία για διάφορα συστήματα, στη Vinci, που διαχειρίζεται τη Γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου.

Όλες αυτές είναι γαλλικές πολυεθνικές. Στη Γαλλία το 35ωρο εργασίας ισχύει από το 2000 για τις επιχειρήσεις με περισσότερους από 20 εργαζομένους, και από το 2002 για τις μικρότερες. Θεσμοθετήθηκε από την κεντροαριστερή κυβέρνηση Ζοσπέν το 1998, και διατηρήθηκε από επόμενες κεντροαριστερές και κεντροδεξιές κυβερνήσεις. Το 35ωρο δεν σημαίνει ότι όλοι δουλεύουν αυστηρά 35 ώρες. Είναι η νόμιμη εβδομαδιαία διάρκεια αναφοράς. Οι επιπλέον ώρες θεωρούνται συνήθως υπερωρίες ή αντισταθμίζονται με άλλους μηχανισμούς.

Η τεχνητή νοημοσύνη που θέλουμε

Όταν μία από τις μεγαλύτερες, πιο ανταγωνιστικές και πιο εξωστρεφείς οικονομίες της Ευρώπης καταφέρνει να λειτουργεί με 35ωρη εργασία τα τελευταία 26 χρόνια, είναι άξιο απορίας γιατί λοιδορήθηκε τόσο έντονα η πρόταση του ΠΑΣΟΚ. Η πρόταση αυτή συνοψίστηκε ως «τετραήμερη εργασία χωρίς μείωση αποδοχών», αλλά πιο συγκεκριμένα αφορούσε την παροχή κινήτρων «για την εφαρμογή προγραμμάτων 32 ή 35 ωρών εργασίας την εβδομάδα, με πλήρεις αποδοχές. Γιατί το 35ωρο δεν είναι απλώς ένα κοινωνικό μέτρο, μπορεί να γίνει μοχλός αύξησης της παραγωγικότητας. Όταν η εργασία οργανώνεται καλύτερα, όταν ενισχύονται οι δεξιότητες και αξιοποιείται η τεχνολογία, η απόδοση ανά ώρα αυξάνεται και η οικονομία γίνεται πιο αποτελεσματική συνολικά.»

Και στην Πορτογαλία εφαρμόζεται το 35ωρο, αν και μόνο στον δημόσιο τομέα. Σε αρκετές χώρες της Ευρώπης οι συλλογικά συμφωνημένες εβδομαδιαίες ώρες εργασίας στον ιδιωτικό τομέα είναι συχνά χαμηλότερες από το 40ωρο - για παράδειγμα, η κλαδική σύμβαση του μετάλλου και της ηλεκτροβιομηχανίας στην Γερμανία προβλέπει 35 ώρες (και 38 σε κάποια ομόσπονδα κρατίδια). Ακόμα και στο ελληνικό Δημόσιο, ο εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας ήταν 37,5 ώρες μέχρι τα μνημόνια, οπότε και αυξήθηκε, χωρίς αύξηση των αποδοχών των εργαζομένων.

Ας δούμε ορισμένα ζητήματα και ερωτήματα γύρω από τη συζήτηση για το 35ωρο:

Οδηγεί σε μείωση της ανεργίας ή της υποαπασχόλησης: Αν μειωθούν οι συνολικές ώρες εργασίας των ήδη εργαζομένων, κάποιες επιχειρήσεις ενδεχομένως να προλάβουν κι άλλους εργαζομένους, ώστε να αναπληρώσουν το κενό. Στην πράξη, οι μελέτες δεν καταλήγουν με σαφήνεια, μεταξύ άλλων και γιατί είναι πολύ δύσκολο να υπολογιστεί, σε μία τόσο πολυπαραμετρική κατάσταση, ποια παράμετρος έχει ποια επιρροή στο τελικό αποτέλεσμα. Ο Γάλλος οικονομολόγος Ζαν Τιρόλ (Νόμπελ Οικονομικών το 2014) είχε δηλώσει το 2016 ότι η μείωση του χρόνου εργασίας είναι «μία ανοησία», χωρίς θετική επίδραση στην οικονομία. Μελέτη της Γαλλικής Στατιστικής Αρχής (INSEE) ανέφερε ότι στο διάστημα μεταξύ 1998 και 2001, 350 χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας μπορούν να αποδοθούν στην εφαρμογή του 35ώρου, χωρίς κόστος για τις επιχειρήσεις.

Ενίσχυση των δημοσίων οικονομικών: Εφόσον δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας, οι εργαζόμενοι αυτοί θα πληρώνουν φόρους και εισφορές. Αυτό πρέπει να αξιολογηθεί σε συνδυασμό με την πιθανή μείωση των εισφορών για τους υφιστάμενους εργαζομένους - ως ένα από τα κίνητρα εφαρμογής του μειωμένου ωραρίου - καθώς και την πιθανότητα οι επιχειρήσεις να προσλάβουν νεότερους εργαζομένους με χαμηλότερες αμοιβές (στην οποία περίπτωση όμως έχουν και ένα σοβαρό κρυμμένο κόστος από την απώλεια τεχνογνωσίας, που δεν συνυπολογίζεται).

Αύξηση της παραγωγικότητας ανά ώρα: Το επιχείρημα είναι ότι οι εργαζόμενοι δεν είναι εξίσου παραγωγικοί σε όλη τη διάρκεια μιας μεγάλης εργάσιμης ημέρας. Με λιγότερες ώρες, μπορούν να δουλεύουν πιο συγκεντρωμένα και αποτελεσματικά. Ταυτόχρονα, ο μικρότερος χρόνος εργασίας μπορεί να περιορίσει το burnout, το χρόνιο στρες και τις απουσίες λόγω ψυχικής ή σωματικής κόπωσης (βλ. εδώ).

Προσαρμογή στα οφέλη της τεχνολογικής προόδου: Αν η τεχνολογία, η αυτοματοποίηση και κυρίως η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνουν την παραγωγικότητα, ένα μέρος αυτού του οφέλους μπορεί να επιστρέφει στους εργαζομένους με τη μορφή περισσότερου ελεύθερου χρόνου, όχι μόνο υψηλότερων κερδών για τις επιχειρήσεις. Φυσικά, θέλουμε μία τεχνητή νοημοσύνη να βάζει πλυντήρια, να μαγειρεύει και να πλένει τα πιάτα, ώστε να μπορούμε να αξιοποιήσουμε τον χρόνο που θα απελευθερωθεί από αυτές τις εργασίες. Μέχρι να συμβεί αυτό όμως, η τεχνητή νοημοσύνη που μας επιτρέπει να φτιάχνουμε πιο γρήγορα παρουσιάσεις, βίντεο, εικαστικά, και να αναζητούμε πληροφορίες, είναι πολύ ευπρόσδεκτη, αν μπορεί να μας κάνει πιο ανταγωνιστικούς, και να μας απελευθερώσει χρόνο όχι για να κάνουμε ακόμα περισσότερες παρουσιάσεις βίντεο, εικαστικά, και να αναζητούμε ακόμα περισσότερες πληροφορίες, αλλά για να τον αξιοποιήσουμε κατά βούληση. Να έχουμε καλύτερη ισορροπία προσωπικής ζωής και εργασίας.

Αυτό το τελευταίο είναι κατά τη γνώμη μου το πιο ουσιαστικό επιχείρημα. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι μία καινούρια εξέλιξη, που δεν είχε αξιολογηθεί όταν εφαρμόστηκε το 35ωρο στη Γαλλία. Παγκοσμίως υπάρχει η πεποίθηση ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει πολλές θέσεις εργασίας. Ακόμα και αν αυτό δεν είναι ακόμα ορατό, η συζήτηση για το πώς θα διαχειριστούμε αυτή την κατάσταση, όπου για να λειτουργεί η οικονομία θα χρειάζονται λιγότεροι εργαζόμενοι, πρέπει να ανοίξει. Ίσως λοιπόν η μείωση των ωρών εργασίας να είναι μία λύση. Σίγουρα όχι πανάκεια. Σίγουρα χρειάζεται πολύ περισσότερη επεξεργασία. Αλλά δεν είναι μία ιδέα που πρέπει να λοιδορηθεί για να εξαφανιστεί από τον δημόσιο διάλογο.

Το ΠΑΣΟΚ έθεσε ένα πολύ σοβαρό θέμα.

Athens Voice, 6/5/2026